Hamaney'in ölümü sonrası İran'da rejim devrilir mi?

İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in hayatını kaybetmesinin ardından gözler Tahran'daki siyasi dengelere çevrildi. Uzmanlara göre rejimin geleceği, ülke içindeki güç yapısına ve ABD-İsrail saldırılarının seyrine bağlı.

İsrail’in İran’a yönelik “önleyici saldırılar” başlattığını duyurmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump da Washington’un “büyük çaplı operasyonlara” başladığını açıkladı. Trump, İran’ın nükleer ve askeri kapasitesini hedef aldıklarını ve Tahran’ın nükleer silah elde etmesine izin vermeyeceklerini söyledi.

Uzmanlar, operasyonların kısa süreli olmayabileceğini ve haftalar hatta aylar sürebileceğini değerlendiriyor.

Nükleer program tamamen bitirilebilir mi?

Almanya merkezli Friedrich Ebert Vakfı Ortadoğu uzmanlarından Marcus Schneider, hava saldırılarının İran’ın nükleer programını geçici olarak geriletebileceğini ancak teknik bilgi birikiminin ortadan kaldırılamayacağını savunuyor.

Hamburg merkezli Alman Küresel ve Bölgesel Araştırmalar Enstitüsü’nden Diba Mirzaei ise nükleer meselenin askeri müdahaleyi meşrulaştırmak için kullanıldığını düşünüyor.

İtalya merkezli güvenlik analisti Şahin Modarres’e göre ise nükleer silaha sahip bir İran, ABD ve İsrail açısından kabul edilemez bir senaryo.

Uzmanlara göre İran’ın balistik füze kapasitesi, nükleer programdan daha acil bir tehdit olarak görülüyor. Ancak füze üretim altyapısının tamamen ortadan kaldırılmasının zor olduğu belirtiliyor.

İran donanmasına yönelik olası operasyonlarda ise 1988’de ABD’nin düzenlediği Operation Praying Mantis örnek gösteriliyor. Stratejik hedefin özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin güvenliğini sağlamak olduğu ifade ediliyor.

Rejim değişikliği mümkün mü?

Trump’ın İran halkına rejimi devralma çağrısı yapması dikkat çekti. Ancak uzmanlar, yalnızca hava saldırılarıyla rejim değişikliğinin zor olduğunu belirtiyor.

Modarres, kitlesel protestoların yeniden patlak verebileceğini ancak rejimin yapısal olarak zayıflamaması halinde kendiliğinden bir çöküşün düşük ihtimal olduğunu savunuyor. Schneider ise rejim değişikliği için kara gücü gerektiğini, yalnızca hava operasyonlarına dayalı bir stratejinin yeterli olmayacağını dile getiriyor.

İngiltere merkezli Sussex Üniversitesi’nden Sara Kermanian’a göre rejimin ayakta kalması durumunda iç baskının artması ve toplum üzerindeki kontrolün sertleşmesi olası. Ayrıca çatışmaların yaptırımlar ve vekalet savaşları üzerinden sürebileceği, ülkenin uzun süreli ekonomik ve askeri yıpranma dönemine girebileceği değerlendiriliyor.

Uzmanların ortak görüşü, Hamaney’in ölümünün tek başına rejimin çökmesi anlamına gelmeyeceği; sürecin İran içindeki güç dengeleri ve dış müdahalenin kapsamına bağlı olarak şekilleneceği yönünde.