Azerbaycan, bağımsızlık mücadelesinin 34. yılını kutluyor

Azerbaycan'da bağımsızlık ilk kez 28 Mayıs 1918’de Mehmet Emin Resulzade liderliğindeki Milli Şura tarafından ilan edildi. Ancak iki yıl süren bu bağımsızlık, Sovyetler Birliği’nin bölgeyi işgaliyle sona erdi. 70 yıl süren Sovyet yönetimi boyunca halk, bir zamanlar kurduğu demokratik cumhuriyeti unutmadı.

 

20 Ocak 1990’da Sovyet ordusunun Bakü’de gerçekleştirdiği kanlı operasyon, Azerbaycan halkının SSCB yönetimine olan güvenini sarsarak bağımsızlık sürecini hızlandırdı. 30 Ağustos 1991’de Azerbaycan Yüksek Konseyi bağımsızlık bildirisi yayımladı ve 18 Ekim 1991’de anayasal bağımsızlık yasası kabul edildi. Aynı yıl 29 Aralık'ta yapılan referandumda halkın büyük çoğunluğu bağımsızlığa "evet" dedi.

 

Savaş, barış ve toprak bütünlüğü: Karabağ süreci

 

Bağımsızlığın ilk yıllarında Azerbaycan, Ermenistan’ın toprak iddialarıyla karşı karşıya geldi. 1991-1993 yılları arasında Karabağ ve çevresindeki bölgeler işgal edildi, yaklaşık 1 milyon Azerbaycan vatandaşı yerinden edildi.

 

Yıllarca diplomatik çözüm yolları arayan Azerbaycan, Minsk Grubu aracılığıyla Ermenistan ile müzakereler yürüttü. Ancak 2020 yılında sivillere yönelik saldırıların artması üzerine 27 Eylül’de askeri karşı operasyon başlatıldı. "Vatan Muharebesi" olarak adlandırılan bu süreç, 44 gün sürdü ve 10 Kasım 2020’de Azerbaycan’ın zaferiyle sona erdi. Azerbaycan ordusu beş şehir, dört kasaba ve 286 köyü işgalden kurtardı. İmzalanan üçlü bildirgeyle Kelbecer, Laçın ve Ağdam illeri de barışçıl yollarla Azerbaycan'a teslim edildi.

 

Eylül 2023’te Karabağ’da düzenlenen antiterör operasyonu ise bölgedeki yasa dışı silahlı yapıların sona erdirilmesiyle tamamlandı. Böylece Azerbaycan, toprak bütünlüğünü tam anlamıyla sağlamış oldu.

 

Azerbaycan’ın ekonomik kalkınmasının temelleri, 1994 yılında merhum Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev’in imzaladığı "Asrın Anlaşması" ile atıldı. Bu anlaşmayla Azeri-Çırak-Güneşli (AÇG) sahasındaki petrolün çıkarılması ve dünya pazarına sunulması sağlandı.

 

Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı ile Türkiye ve Gürcistan üzerinden petrol taşımacılığı başladı. 2000’li yıllarda ise Cumhurbaşkanı İlham Aliyev döneminde doğalgaz projeleri geliştirildi. Şahdeniz 2 sahasından çıkarılan doğalgaz, Güney Gaz Koridoru üzerinden Avrupa’ya ulaştırılmaya başlandı. Bugün Azerbaycan doğalgazı 14 ülkeye ihraç ediliyor.

 

Stratejik ortaklık: Türkiye ile "Bir millet, iki devlet" ilişkisi

 

Azerbaycan'ın bağımsızlığını ilk tanıyan ülke Türkiye oldu. Haydar Aliyev’in "bir millet, iki devlet" vurgusu, iki ülke arasındaki ilişkilerin temelini oluşturdu. Ortak enerji ve ulaştırma projeleri ile stratejik iş birliği geliştirildi. Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu, TANAP ve BTC Boru Hattı bu iş birliğinin en somut örnekleri oldu.

 

İkinci Karabağ Savaşı sürecinde Türkiye’nin Azerbaycan’a verdiği siyasi ve manevi destek, bölgedeki dengelerin değişmesinde etkili oldu. 15 Haziran 2021’de imzalanan Şuşa Beyannamesi, iki ülke ilişkilerini müttefiklik seviyesine çıkardı.

 

Bağımsızlık sonrası dış politikasını çok yönlü olarak şekillendiren Azerbaycan, komşu ülkelerle iyi ilişkiler kurdu. Türk Devletleri Teşkilatı, İslam İşbirliği Teşkilatı, AGİT, Bağlantısızlar Hareketi gibi pek çok uluslararası platformda aktif görevler üstlendi.

 

2012-2013’te Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi geçici üyeliği görevini üstlenen Azerbaycan, 2019-2023 yıllarında Bağlantısızlar Hareketi’nin dönem başkanlığını yürüttü. 2024 yılında ise iklim değişikliğiyle mücadelede küresel öneme sahip COP29 Zirvesi'ne ev sahipliği yaptı.

 

Geçmişteki bağımsızlık mücadelesini unutmayan Azerbaycan halkı, bugün hem ekonomik hem askeri anlamda daha güçlü bir ülke olarak geleceğe umutla bakıyor. Bağımsızlığının 34. yılını kutlayan Azerbaycan, hem tarihinden aldığı güçle hem de attığı stratejik adımlarla bölgesel ve küresel alanda etkisini artırmaya devam ediyor.