Batı Anadolu'da Bronz Çağı'nı yeniden hazdıran harita!

Türkiye’nin batısında gerçekleştirilen geniş kapsamlı arkeolojik incelemeler, Bronz Çağı’na dair yerleşik tarih anlatılarını kökten sarsabilecek yeni bir tartışmayı gündeme taşıdı. Ege kıyılarından İç Batı Anadolu’ya uzanan hatta tespit edilen 100 metreden büyük 483 yerleşim, bölgede yüzyıllar boyunca süren yoğun ve örgütlü bir yaşamın izlerini sunuyor.

 

Yeni yayımlanan veri tabanında bu alanlarda Bronz Çağı’na tarihlenen çanak çömleklerin bulunması, uluslararası bilim dünyasında uzun süredir tartışılan kritik bir soruyu yeniden öne çıkardı: Batı Anadolu, sandığımızdan çok daha güçlü ve bağımsız bir uygarlığın merkezi olabilir miydi?

 

Çalışma, tarih kitaplarında ikincil bir aktör olarak yer alan Luvi kültürünün, yaklaşık 3 bin 200 yıl önce Doğu Akdeniz’i sarsan Bronz Çağı çöküşünde sanılandan daha belirleyici bir rol üstlenmiş olabileceğine işaret ediyor.

 

Luwian Studies Başkanı Eberhard Zangger, Batı Anadolu’nun yıllarca Mikenler ile Hititler arasında bir tür boşluk bölgesi gibi değerlendirildiğini hatırlatıyor. Oysa elde edilen kanıtlar, bu coğrafyanın bağımsız, askeri kapasitesi yüksek Luvi devletlerini barındırdığını ortaya koyuyor. Zangger, yaklaşık on yıl boyunca kazı raporlarını inceleyip bölgedeki birçok alanı yerinde değerlendirdikten sonra bugün ortaya çıkan tablonun önemine dikkat çekerek, bu yerleşimlerin her birinde nesiller boyunca yüzlerce insanın yaşadığını belirtiyor.

 

Uzmanlara göre 483 yerleşimin yoğunluğu, Batı Anadolu’nun yalnızca ticaret yollarının kesiştiği bir güzergâh değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz siyasetinde etkin bir merkez olduğuna işaret ediyor. Bu bulgular, Türkiye sınırları içindeki arkeolojik mirasın Bronz Çağı’na ilişkin uluslararası anlatıyı yeniden şekillendirme potansiyeli taşıdığına vurgu yapıyor.

 

Zangger’ın en dikkat çekici iddiası ise, söz konusu yerleşim ağının dönem dönem birleşerek Hitit veya Miken güçleriyle boy ölçüşebilecek ölçekte siyasi birlikler oluşturduğu yönünde. Bu yaklaşıma göre, M.Ö. 1200’lerde Hitit başkentinin yıkılışı ve Antik Mısır’a yapılan saldırılar, tarihsel kaynaklarda adı geçen Deniz Kavimleri’nden ziyade geniş bir Luvi koalisyonu tarafından gerçekleştirilen askeri harekâtlar olabilir.

 

Araştırmacı, Truva Savaşı’nın da bu güç dengelerine dair önemli ipuçları sunduğu görüşünde. On binlerce Miken askerinin Batı Anadolu’daki nispeten küçük bir kenti on yıl boyunca kuşattığı anlatısının, gerçekte çok daha büyük ölçekli bir çatışmanın mitolojik bir yansıması olabileceğini savunuyor.

 

Yeni harita ve veri tabanı, Bronz Çağı’na ilişkin mevcut kabulleri zorlayan bulgularıyla, Türkiye’nin arkeolojik zenginliğinin dünya tarihini yeniden yorumlamada oynayabileceği rolü bir kez daha gözler önüne seriyor.