Küresel piyasalarda jeopolitik gerilimlerin etkisi giderek derinleşiyor. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik saldırılarıyla tırmanan kriz, enerji, gıda ve finans piyasalarında zincirleme etkiler yaratıyor.
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı’nın mart ayı değerlendirmesine göre, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda trafik neredeyse durma noktasına geldi. Şubat ayında günlük ortalama 129 geminin geçtiği boğazda, mart ayında bu sayı yüzde 95 düşüşle günlük 6 seviyesine geriledi.
Söz konusu daralma, küresel tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açarken, taşımacılık ve üretim maliyetlerini de keskin şekilde artırdı. Navlun fiyatlarındaki yükselişten özellikle petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığı olumsuz etkilendi.
Enerji fiyatlarındaki artış, kısa sürede diğer sektörlere de yansıdı. Brent petrol fiyatı bir ay içinde yaklaşık yüzde 50 yükselirken, doğal gaz fiyatlarındaki artış gübre üretim maliyetlerini artırdı. Bu durum, tarımsal üretim ve gıda arzı üzerinde baskı oluşturdu.
Uzmanlar, özellikle Körfez bölgesine bağımlı olan gelişmekteki ülkelerde gıda güvenliği riskinin arttığına dikkat çekiyor. Sudan, Tanzanya, Somali, Pakistan ve Tayland gibi ülkelerin bu süreçten daha fazla etkilenebileceği ifade ediliyor.
Jeopolitik gelişmelerin finansal piyasalara etkisi de sert oldu. Artan belirsizlik ve enflasyon baskıları, yatırımcıların riskli varlıklardan uzaklaşmasına neden olurken, dolar talebinde artış gözlendi. Bu süreçte altın fiyatları da sert dalgalandı.
Altının ons fiyatı mart ayında yüzde 11’i aşan değer kaybıyla 2008 küresel finans krizinden bu yana en sert düşüşünü yaşadı. Benzer şekilde gümüş fiyatlarında da önemli gerileme görüldü.
Öte yandan Donald Trump’ın krize ilişkin sert açıklamaları piyasalardaki gerilimi artıran unsurlar arasında yer aldı. Açıklamaların ardından petrol fiyatlarında dalgalanmanın arttığı gözlendi.
Uzmanlar, çatışmanın uzaması halinde küresel ticaret, büyüme ve finansal istikrar üzerindeki baskının daha da artabileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde artan enerji ve gıda maliyetlerinin ekonomik kırılganlıkları derinleştirebileceği ifade ediliyor.
