Elbette derinlik önemlidir. Ustalık tekrar ister, sabır ister, yoğunlaşma ister. Bir alanda gerçekten iyi olmak, çoğu zaman yıllar süren bir sadakati, dikkatin dağılmadan aynı mesele etrafında dolaşabilmeyi gerektirir. Buna itiraz etmek zor. Fakat uzmanlaşma çağının sık sık unuttuğu bir şey var: Yaratıcılık çoğu zaman sınırlar arasında doğar.
Bir disiplinin mantığı, diğerinin sezgisiyle çatıştığında yeni bir dil oluşur. Hat sanatındaki ölçü, minyatürde kompozisyon bilincini keskinleştirebilir. Tezhibin ritmik sabrı, hattın disiplinine başka bir derinlik katabilir. Musikiyle meşgul olan birinin ritim duygusu, yazıya da sızar; mimariyle düşünen birinin mekân algısı, resimde bambaşka kapılar açar. Bu geçişler bir zayıflık değil, bir dağılma değil; aksine çoğalmadır. Zihnin tek bir koridorda değil, birden fazla odada dolaşabilme cesaretidir.
Sorun şu değil: İnsan hepsini yapabilir mi?
Sorun şu: Neden hepsini istemesi bir kararsızlık olarak görülür?
Modern düzen, net etiketleri sever. “Bu” olmanı ister ya da “şu”. Tek bir kartvizit, tek bir tanım, tek bir raf… Oysa insan zihni doğrusal değil, katmanlıdır. Bir sanatçı tek bir oda değildir; farklı odaları olan bir evdir. Bazen bir kapı açılır, diğerleri kapanır. Bazen bir odada uzun süre kalınır, bazen sadece içeri girilip çıkılır. Ama kapıların varlığı inkâr edilemez. İnsanı tek bir kimliğe hapsetmek, o evin diğer odalarını mühürlemek gibidir.
Belki mesele kapasite değil, alışkanlıktır. Alıştığımız düşünme biçimi, bizi “ya o ya bu” ikilemine zorlar. Oysa hayatın kendisi çoğu zaman “hem o hem bu” diye akar. Bir insan aynı anda hem disiplinli hem sezgisel olabilir. Hem gelenekten beslenip hem yeni yollar arayabilir. Hem bir alanda derinleşip hem başka alanlardan beslenebilir. Bunlar birbirini bozan değil, çoğu zaman birbirini tamamlayan hallerdir.
Gerçek ustalık belki de tek bir alana kapanmak değildir. Belki de hangi anda nerede duracağını bilmektir. Ne zaman derinleşeceğini, ne zaman başka bir kapıyı aralayacağını sezmektir. Derinlik ile çoğulluk arasındaki dengeyi kurabilmektir. Yani hem kök salabilmek hem de dallanabilmek.
Evet, insan hepsini aynı anda yapamaz. Aynı anda her odada bulunamaz. Ama insan kendini tek bir şeye indirgemek zorunda da değildir. Hayat, tek bir cümleyle anlatılamayacak kadar geniştir. İnsan da öyle.
Peki, sanatçı kaç kişidir?
Belki de tek bir bedenin içinde dolaşan birden çok ihtimaldir.
Ve belki de asıl mesele, bu ihtimallerden korkmak değil; onlara yer açabilecek kadar cesur olabilmektir.
