Son dönemlerde medyaya yansıyan birçok olayda tutuklama tedbirinin sıkça uygulandığını görüyoruz. Bu durum ; kamuoyunda tutuklama tedbirinin mahiyeti konusunda karışıklığa sebebiyet veriyor. Bugün ki yazımızda bu konuyu kaleme alacağız. Ceza muhakemesi hukukunun ; en hassas kavramı özgürlüktür. Çünkü adaletinin meşruiyeti, yalnızca suçluyu cezalandırma kapasitesinden değil, suç isnadı altındaki bireyi koruyabilme iradesinden doğar. Tutuklama tedbiri, bu hassas terazinin tam ortasında yer alır: hem yargılamanın güvenliğini sağlamalı hem de kişiyi hürriyetini gereksiz yere mahrum etmemelidir. Aksi hatalı bir uygulama ;tutuklamayı koruma tedbirinden çıkararak ;yargılama tamamlanmadan cezalandırma yöntemine dönüşmektedir. Böyle bir dönüşüm, hukuk devleti kavramının içini sessizce boşaltan bir eğilimdir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesi, tutuklama kararının verilebilmesi için üç koşulun birlikte bulunmasını şart koşar: kuvvetli suç şüphesinin varlığı, tutuklama nedenlerinden birinin bulunması ve tedbirin ölçülü olması. Anayasa’nın 19. maddesi ise kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını mutlak koruma altına alır; bu hakkın yalnızca hâkim kararıyla, kanuni dayanak ve zorunluluk ölçüsünde sınırlanabileceğini hükme bağlar. Kuvvetli suç şüphesi; ceza muhakemesinde soyut bir olasılık değil, maddi bir gösterge düzeyindedir. Kişi hakkında sadece suç isnadında bulunulması, hatta suçun katalog suçlardan biri olması dahi, tek başına kuvvetli şüphe oluşturmaz. Delilin maddi temeli, tanığın güvenilirliği, eylemin faille ilişkilendirilebilme kapasitesi tartışılmadan özgürlükten yoksun bırakılan her birey, aslında hukuk güvenliği ilkesinin sessiz mağdurudur. Tutuklama nedenleri bakımından da durum farklı değildir. Ceza Muhakemesi Kanunu, kaçma şüphesi ve delil karartma ihtimalini sınırlı sayıda neden olarak kabul etmiştir. Ancak bu nedenler varsayım düzeyinde değil, somut olgularla gerekçelendirilmelidir. Sabit ikametgâh sahibi, düzenli beyan veren, ifadesine başvurulmuş bir şüpheli hakkında somut şartlar değerlendirilmeden sadece suçun vasfına bakarak “kaçma tehlikesi" sebebi ile tutuklama tedbirinin uygulanması mümkün değildir. Bu noktada ölçülülük ilkesi, tutuklama rejiminin mihenk taşıdır. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamalar, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olmalıdır. Bu ilke, tutuklamayı bir zorunluluk değil, “son çare” haline getirir. Daha hafif koruma önlemleriyle aynı amaca ulaşmak mümkünse, tutuklama artık meşru değildir. Adli kontrol, kefalet, yurtdışı çıkış yasağı gibi alternatifler göz ardı edilerek verilen her tutuklama kararı , tutuklama tedbirinin koruduğu hukuki menfaate hizmet etmemektedir. Bu bağlamda Türk Ceza Hukuku’nda tutuklamanın normatif sınırlarını belirleyen temel ölçüt, orantılılık ve gerekliliktir. Kişi hürriyetine yapılan her müdahale, amaçlanan yararla karşılaştırıldığında orantısız bir ağırlık taşıyorsa, hukuki meşruiyetini yitirir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 102. maddesinde öngörülen iki yıllık azami tutukluluk süresi, istisnai olarak üç yıla kadar uzatılabilse de, uygulamada bu sınırın esnetilmesi hukuka duyulan güveni aşındırmaktadır. AİHM içtihatları, uzun tutukluluk süresinin tek başına bir ihlal teşkil ettiğini; makul süreyi aşan her durumda devletin pozitif yükümlülük altında olduğunu açıkça ortaya koyar.
